1 ... 20 21 22 23 24 25 26 27 ... 50

Biz dünyanın bioloji müxtəlifliyinə real, ölçülə bilən - səhifə 24

səhifə24/50
tarix17.01.2018
ölçüsü1.62 Mb.

:

book
book -> MahirəNərimanqızı
book -> Microsoft Word diplomatiya az doc
book -> O’rta Maxsus Kasb-hunar kollejlarida pedagogik fanlarni o’qitishda keys-stadi texnologiyasidan foydalanishning ilmiy –pedagogik asoslari
book -> Bitiruv malakaviy ishi

BİOLOJİ MÜXTƏLİFLİK:  Xəzərin  əsrarəngiz  balıqları  I BIODIVERSITY: A m a z in g   C a s p ia n   F is h e s

bədəninin  alt  tərəfində  olan  kisəyə 

qoyurlar.  Bala  erkəyin  kisəsində 

dünyaya gəlir.

Bəzi  balıqlar,  o  cümlədən,  okean 

balıqlarının naxa və kardinal kimi bəzi 

növləri  öz  kürülərini  inkubasiya 

dövründə ağızlarında saxlayırlar. Bəzi 

növlərdə  kürünü  erkəklər  (məsələn, 

iynə  balıq),  bəzi  növlərdə  isə  dişilər 

bəsləyirlər. inkubasiya  və  balıq  körpələrinə  qulluq.  Əksər  balıq  kürülərinin 

inkubasiya  dövrü  2  aya  qədərdir. 

İnkubasiya  dövrünü  ilıq  suda  keçirən 

kürü  soyuq  sudakına  nisbətən  tez 

inkişaf edir.  Bəzi tropik  balıq növləri 

kürülərinin  inkubasiya dövrü  24  saata 

qədər  olur.  Eyni  zamanda  soyuq 

sularda  yaşayan  bəzi  növlərin  kürü­

lərinin  inkubasiyasına  4-5  ay  tələb 

olunur.  Bir  neçə  növün  erkəkləri 

əmələ gəlmiş körpələrini sonra da qısa 

dövr ərzində qoruyurlar. Belə balıqlara 

misal şirin suda yaşayan xanı balığı, lil 

balıqları,  Amerika  naxası,  siam 

döyüşkən  balıqları  və  bəzi  tikanba- 

lıqlarıdır.  Ancaq  balıqların  çoxu  öz 

körpələrini qorumur.

BALIQLARIN TƏKAMÜLÜ

Alimlər  qazıntılar  zamanı  tapılan 

və  artıq  nəsli  kəsilmiş  balıqların 

skeletlərinə  əsasən  balıqların  inkişaf 

mərhələlərini  və  onların  orqaniz­

mində  milyon  illər ərzində  baş  verən 

dəyişiklikləri öyrənirlər.

Yer  üzərində  ilk  balıqlar  500 

milyon  il  bundan  əvvəl  meydana 

gəlmişlər.  Bu  balıqlar  ostrakoderm 

adlanırdı.  Bunlar  başdan  quyruğa 

qədər  qalın  sümük  lövhəciklər  və

freshwater  bass  guard  the  eggs 

fiercely  until  they  hatch.  Among 

ocean  fish,  female  seahorses  and 

pipefish lay their eggs in  a pouch  on 

the  underside  of the  male.  The  eggs 

hatch inside the male's pouch.  Some 

fish,  including  certain  ocean  catfish 

and cardinal  fish, carry their eggs  in 

their  mouth  during  the  hatching 

period.  In  some  species,  the  male 

carries  the  eggs  (ripefish).  In  other 

species, the female carries them. Hatching and care  o f the young.  The 

eggs of most fish species hatch in less 

than two months.  Eggs laid in warm 

water hatch  faster than  those  laid  in 

cold water. The eggs of some tropical 

fish  hatch  in  less  than  24  hours.  On 

the  other  hand,  the  eggs  of certain 

cold-water  fish  require  four  or  five 

months to hatch.  The males of a few 

species guard their young for a short 

time  after  they  hatch.  These  fish 

include  freshwater  bass,  bowfins, 

brown  bullheads,  Siamese  fighting- 

fish, and some sticklebacks. But most 

other  fish  provide  no  protection  for 

their offspring.

THE DEVELOPMENT

 

OF FISH

Scientists  learn  how  fish  evolved  by 

studying  the  fossils  of  fish  that  are 

now  extinct.  The  fossils  show  the 

changes that occurred in the anatomy 

of fish down through the ages.

The  first  fish  appeared  on  the  earth 

about  500  million  years  ago.  These 

fish  are  called  ostracoderms.  They

56

BİOLOJİ MÜXTƏLİFLİK:  Xəzərin  əsrarəngiz  balıqları

 /  


BIODIVERSITY: A m a z in g   C a s p ia n   F is h e s

pulcuqlarla  örtülmüş  dibdə  yaşayan, 

çox asta hərəkət edən okean sakinləri 

idi. Müasir ilanbalığı və miksinlər kimi 

ostrakodermlərin  da çənələri  yox  idi, 

üzgəcləri isə zəif inkişaf etmişdi. Ona 

görə  də  alimlər  ilanbalığı,  miksin  və 

ostrakodermləri bir qrupa aid edirlər.

Ostrakodermlər  nəinki  balıqların 

ilk  nümayəndəsi,  həm  də  onurğası 

olan  ilk  heyvanlar  idi.  Əksər  alimlər 

belə  hesab  edirlər  ki,  bütün  digər

were  slow,  bottom-dwelling  animals 

that  were  covered  from  head  to  tail 

with  a  heavy  armor  of  thick  bony 

plates  and  scales.  Like  today's 

lampreys  and  hagfish,  ostracoderms 

had  no jaws  and  had poorly  formed 

fins. For this reason, scientists group 

lampreys, hagfish, and ostracoderms 

together.  Ostracoderms  were  not 

only the first  fish,  but they were also 

the first animals to have a backbone.

onurğalılar  ostrakodermlərdən  əmələ 

gəlmişlər.  Ostrakodermlər  onurğalı 

çənəli  balıqların,  onlar  isə  öz  növbə­

sində amfibilərin (ayaqlara malik olub, 

suda  və  quruda  yaşayan  onurğalılar) 

sələfləridir.  Amfibilər  isə  yer üzərin­

də  yaşayan  bütün  onurğalıların  sələf­

ləridir.

Most  scientists  believe  that  the 

history of all other vertebrates can be 

traced back to the ostracoderms. The 

ostracoderms  gave rise  to jawed  fish 

with  backbones,  and  they  in  turn 

gave  rise  to  amphibians  (vertebrates 

that  have  legs  and  live  both  on  land 

and  in  water).  The  amphibians

57



BİOLOJİ MÜXTƏLİFLİK:  Xəzərin  əsrarəngiz  balıqları

  / 


BIODIVERSITY: A m a z in g   C a s p ia n   F is h e s

Ostrakodermlər  öz  inkişaflarının 

ən yüksək zirvəsinə demək olar ki, 400 

milyon  il  bundan  əvvəl  çatmışlar. 

Həmin  dövrdə  akantodian  və  plako- 

derm  adlanan  daha  iki  qrup  təşəkkül 

tapmışdı.  Akantodianlar  ilk  məlum 

çənəli balıqlardır.

Plakodermlər  isə  o  vaxt  ən  iri 

balıqlar  idi.  Plakoderm  qrupuna 

mənsub  olan  Dunkleosteus  adlanan 

bəzi  balıqların  uzunluğu  7  metrə  (23 

fut)  çatırdı.  Onların  qüvvətli  çənələri 

və  ağızlarında  dişləri  əvəz  edən  iti 

sümük lövhələri var idi.

Balıqlar erası - Yer kürəsi tarixində 

balıqların  ən  çox  təkamül  etdiyi  bir 

dövrdür. Alimlər bu vaxtı Devon dövrü 

adlandırırlar.  Bu  dövr  410  milyon  il 

bundan əvvəl başlamış və 50 milyon il 

davam etmişdi.  Bu dövrdə  dənizlərdə 

əsasən  dinixtilər  və  başqa  iri 

plakodermlər üstünlük təşkil edirdi.

İlk  sümüklü  balıqlar  Devon  döv­

ründə  təşəkkül  tapmışdı.  Bu  balıqlar 

orta ölçüdə olub, çox da böyük deyil­

dilər.  Onlar  bu  dövrün  bütün  balıq­

larına  xas  olan  möhkəm  zirehlə 

örtülmüşdülər.  İlk  sümüklü  balıqlar 

sarkopterigilər  və  aktinopterigilər 

olmaqla iki əsas qrupa bölünmüşlər.

Sarkopterigilər ətli və ya ləçəkvari 

üzgəclərə malik idi.  Müasir balıqların 

çox  az  bir  hissəsinin  bu  balıqlara 

qohumluğu  çatır.  Selakant  və  iki  cür 

tənəffiislü  balıqlar  sarkopterigilərin 

bizim  dövrümüzə  çatan  yeganə 

nümayəndələridir.  Bir  sıra  alimlər 

belə hesab edirlər ki, iki cür tənəffiislü 

balıqlar  yer  üzərində  yaşayan  onur- 

ğalıların yaxın oxşarlarıdır. Aktinopte-

became  the  ancestors  of  all  land 

vertebrates.

Ostracoderms  probably  reached  the 

peak of their development about 400 

million  years  ago.  About  the  same 

time,  two  other  groups  of fish  were 

developing  -  acanthodians 

and  placoderm s.  T he  a c a n th o d ia n s  

became  the  first  known  jawed  fish. 

The placoderms were the largest  fish 

up to that time. Some members o f the 

placoderm group called Dunkleosteus 

grew up to 23 feet (7 meters) long and 

had  powerful  jaws  and  sharp  bony 

plates that served as teeth.

The Age of Fishes was a period in the 

earth's  history  when  fish  developed 

remarkably.  Scientists  call  this  age 

the Devonian  Period.  It began about 

410  million  years  ago  and  lasted 

about 50 million years.  During much 

of  this  time,  dinichthys  and  other 

large placoderms ruled the seas.

The first bony fish appeared early in 

the  Devonian  Period.  They  were 

mostly  small  or  medium-sized  and, 

like all fish of that time, were heavily 

armored.  These  early  bony  fish 

belonged  to  tw o  main  groups 

sarcopterygians and actinopterygians. 

The  sarcopterygians  had  fleshy  or 

lobed  fins.  Few  fish  today  are  even 

distantly  related  to  this  group.  The 

coelacanth  and  the  lungfish  are  the 

only surviving sarcopterygians. Some 

scientists  believe  that  among  fish, 

lungfish  are  the  nearest  living 

relatives  of  land  vertebrates.  The 

actinopterygians  had  rayed  fins 

without  fleshy  lobes  at  the  base.

58

BİOLOJİ MÜXTƏLİFLİK: Xəzərin  əsrarəngiz  balıqları

  / 


BIODIVERSITY: A m a z in g   C a s p ia n   F ish e s

rigilərin ətli  çıxıntıları  olmayan,  şüalı 

üzgəcləri vardı.

Xondrosteanlar indiki şüalı-üzgəcli 

balıqlardan  kəskin  fərqlənən  ilk 

aktinopterigilərdi.

Xondrosteanlar  bütün  balıqların 

95%-ni təşkil edən indiki şüalı-üzgəcli

Among  the  first  actinopterygians 

were  the  chondrosteans,  which 

differed  in many ways  from modern 

ray-finned  fish.  The  chondrosteans 

were  the  ancestors  of  today's  ray- 

finned fish, which make up about 95 

percent of all the world's fish species.

balıqların  sələfləri  idi.  Kürəkbumn 

və  nərələr  xondrosteanların  bu  günə 

çatan  yeganə  nümayəndələridir.  İlk 

köpək  balıqları  Devon  dövründə 

meydana çıxmışlar. Onlar indi mövcud 

olan  bəzi  köpək  balıqlarına  çox 

bənzəyirdi.  İlk  skatlar  köpək  balıq­

larından  200  milyon  il  sonra  əmələ 

gəlmişlər.  Devon  dövrünün  sonunda 

ilan balığı və miksinlər istisna olmaqla 

çənəsiz  balıqların  hamısı  yox  olmuş­

du.  Akantodianlar  və  plakodermlərin 

bəziləri  Devon  dövründə  yaşamışlar, 

ancaq  zaman keçdikcə onlar da məhv 

olmuşlar.

The paddlefish and sturgeons are the 

only surviving chondrosteans.

The first sharks appeared during the 

Devonian Period. They looked much 

like  certain  sharks  that  exist  today. 

The  first  rays  appeared  about  200 

million years after the first sharks. By 

the  end  of  the  Devonian  Period, 

nearly  all  jawless  fish  had  become 

extinct. The only exceptions were the 

ancestors  of  today's  lampreys  and 

hagfish.  Some  acanthodians  and 

placoderms  remained  through  the 

Devonian  Period,  but  these fish  also 

died out in time.

59




Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


declaraie-comun--moldova.html

declaraie-privind.html

declaratie-de-dragoste.html

declaration-of-commitment-2.html

declaration-of-the-bab-a.html